Боуэн ауруы — эпидермистің шегінде орналасқан жалпақ жасушалы карцинома in situ түрі. Ол баяу өсетін, қабыршақты қызыл немесе қоңыр дақ ретінде көрінуі мүмкін және жиі күн сәулесі зақымдаған теріде дамиды. Инвазивті обырға өту қаупі төмен, бірақ бар болғандықтан, емдеу және дерматологиялық бақылау қажет.
Тері бетінде ұзақ уақыт кетпейтін қызарулар, қабыршақтану немесе сәл томпайған аймақтар көбінесе қарапайым тітіркену ретінде қабылданады. Алайда кейбір тері өзгерістері мұқият бағалауды қажет ететін аурулардың алғашқы белгілері болуы мүмкін. Боуэн ауруы — ерте кезеңде байқалса емделетін, бірақ елеусіз қалдырылса өршу әлеуеті бар тері ауруы ретінде анықталады. Ол әдетте баяу дамиды және бастапқы кезеңде айқын шағым тудырмауы мүмкін. Сондықтан тұрақты тері тексерулері, терідегі түс немесе құрылым өзгерістерін бақылау аса маңызды.
Боуэн ауруы дегеніміз не?
Боуэн ауруы терінің ең жоғарғы қабаты — эпидермиспен шектелген жасушалық бұзылыс ретінде анықталады. Медицинада «in situ» деп аталатын бұл кезең қалыпсыз жасушалардың терінің төменгі қабаттарына әлі таралмағанын көрсетеді. Осы тұрғыдан ауру тері обырының ерте кезеңдегі алғышарты ретінде қабылданады. Зақымданулар әдетте баяу өседі және ұзақ уақыт бір аймақта қалуы мүмкін.
Клиникалық көрінісі көбінесе қызғылт-қызыл, шекаралары анық емес, беті сәл қабыршақты немесе қабыршақтанған түймедақ (бляшка) түрінде болады. Ол тері бетінде біркелкі емес көрініс түзуі мүмкін. Кейбір адамдарда зақымданулар тегіс болса, кейбіреулерінде сәл томпаю назар аудартуы мүмкін. Түс реңктері қызғылт, қызыл немесе қоңырға жақын болуы мүмкін.
Аурудың ең маңызды ерекшелігі — ерте диагноз арқылы бақылауға алуға болатындығы. Уақтылы араласқанда толық емделуі мүмкін. Сондықтан теріде ұзақтан бері бар, кетпейтін зақымдануларды дерматолог-дәрігердің бағалауы ұсынылады.
Боуэн ауруы қатерлі ісік пе?
Боуэн ауруы медицинада «беткей жалпақ жасушалы карцинома» деп аталатын көрініске сәйкес келеді. Қалыпсыз жасушалар тек терінің жоғарғы қабатында орналасқандықтан, әлі инвазия көрсетпеген. Осы тұрғыдан ол классикалық мағынада өршіген қатерлі ісік ретінде бағаланбайды.
Ауру емделмеген жағдайда уақыт өте келе терінің төменгі қабаттарына таралу қаупін тудырады. Бұл өршу орын алғанда көрініс терінің инвазивті жалпақ жасушалы обырына айналуы мүмкін. Бұл қауіп әр науқаста бірдей емес және зақымданудың ұзақтығымен, орналасқан жерімен және жеке ерекшеліктермен байланысты.
Ерте кезеңде диагноз қою обырға айналу қаупін едәуір жояды. Сондықтан Боуэн ауруы ісік алды жағдай ретінде қарастырылады және тұрақты бақылауды қажет етеді.
Боуэн ауруының белгілері
Боуэн ауруының белгілері көбінесе баяу дамиды және бастапқыда байқау қиын болуы мүмкін. Зақымданулар әдетте ұзақ уақыт бір аймақта қалады және уақыт өте келе кеңеюге бейім болады. Көрінісі адамнан адамға өзгеруі мүмкін.
Ең жиі кездесетін белгілерді былайша атауға болады:
- Теріде ұзақтан бері бар қызыл немесе қызғылт түймедақтар
- Жеңіл қабыршақтану немесе қабықтану
- Шекаралары тегіс емес тері өзгерістері
- Анда-санда сезімталдық немесе күйдіру сезімі
Кейбір адамдарда қышу байқалуы мүмкін, ал кейбіреулерінде ешқандай жайсыздық сезімі болмауы мүмкін. Ауырсыну әдетте алдыңғы орында болмайды. Бұл белгісіз ағым аурудың кеш байқалуына әкелуі мүмкін.
Боуэн ауруы көбінесе қай жерлерде кездеседі?
Ауру әдетте күн сәулесінің әсеріне көбірек ұшырайтын аймақтарда пайда болады. Бет, мойын, қолдың сырт жағы және білектер жиі зақымданатын аймақтарға жатады. Бұдан бөлек, ол кеуде-іш (дене) аймағында және аяқтарда да кездесуі мүмкін.
Әйелдерде көбінесе аяқтарда, ал ерлерде бас пен мойын аймағында кездесуі мүмкін. Сирек жағдайда тырнақ маңында немесе жыныс аймағында да зақымданулар дамуы мүмкін. Бұл аймақтардағы зақымданулар өзгешелеу көрініс беруі мүмкін.
Орналасқан жері диагностика үдерісінде саралап бағалау тұрғысынан маңызды. Әр аймақтағы зақымдану бірдей клиникалық ерекшеліктерді көрсете бермеуі мүмкін.
Боуэн ауруының себептері және қауіп факторлары
Боуэн ауруының дамуында бір ғана себептің орнына уақыт өте келе жинақталатын қоршаған орта және жеке факторлардың бірлесе рөл атқаратыны қабылданған. Тері жасушаларының өзін-өзі жаңарту теңгерімі бұзылғанда, қалыпсыз жасушалардың көбеюіне қолайлы негіз қалыптасады. Әсіресе ұзақ жылдарға созылатын сыртқы факторлар бұл үдерісті байқатпай өршітуі мүмкін.
Қауіп факторларын бағалағанда ерекшеленетін тармақтар:
- Күн сәулесінің ұзақ уақыт әсері
- Ақшыл тері және күнге сезімталдық
- Жас ұлғайған сайын жасушалық қалпына келу жылдамдығының баяулауы
- Иммундық жүйе басылған клиникалық жағдайлар
- Кейбір химиялық заттармен ұзақ уақыт жанасу
Генетикалық бейімділік тікелей шешуші деп саналмайды. Дегенмен терінің сезімтал құрылымды болуы және күнге төзімділігінің төмен болуы жанама түрде қауіптің артуына негіз болуы мүмкін. Осы факторлардың барлығы бірге қарастырылғанда, теріде пайда болатын тұрақты өзгерістерді елемеу және дерматологиялық бағалауды тұрақты жалғастыру маңызды бола түседі.
Боуэн ауруының диагнозы қалай қойылады?
Диагностика үдерісі ең алдымен дерматологиялық тексеруден басталады. Зақымданудың түсі, шекаралары және бетінің ерекшеліктері бағаланады. Күмәнді жағдайларда дерматоскопия деп аталатын үлкейтіп зерттеу әдісі қолданылуы мүмкін.
Нақты диагноз үшін тері биопсиясы жасалады. Бұл процедура кезінде зақымданудан шағын тін үлгісі алынып, микроскоппен зерттеледі. Эпидермиспен шектелген қалыпсыз жасушалар диагнозды растайды.
Биопсия нәтижелері емдеу жоспарын анықтауда бағыт береді. Ерте кезеңде анықталған жағдайларда қарапайымырақ әдістер жеткілікті болуы мүмкін.
Боуэн ауруын емдеу әдістері
Ем таңдау зақымданудың көлеміне, орналасқан жеріне және науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай анықталады. Беткей зақымдануларда жергілікті ем таңдалуы мүмкін. Кейбір жағдайларда хирургиялық әдістер қарастырылады.
Қолданылатын емдеу нұсқаларына мыналар жатуы мүмкін:
- Хирургиялық кесіп алу (эксцизия)
- Криотерапия
- Жергілікті ем
- Фотодинамикалық терапия
Емнен кейін тұрақты бақылау маңызды. Теріде жаңа зақымданулардың пайда болуы тұрғысынан мерзімді тексерулер ұсынылады.
Боуэн ауруы мен басқа тері обырларының айырмашылығы неде?
Боуэн ауруы тері обырларының ішінде ең ерте кезеңде анықталатын көріністердің бірі. Қалыпсыз жасушалар тек бетінде орналасады. Ал басқа тері обырларында жасушалар тереңірек тіндерге таралуға бейім.
Инвазивті обырларда лимфа түйіндеріне немесе алыс тіндерге таралу қаупі бар. Боуэн ауруында ерте кезеңде бұл қауіп жоқ. Бұл айырмашылық ем сәттілігін анықтайтын негізгі элементтердің бірі.
Ерте диагноздың арқасында ауруды өршімей тұрып бақылауға алуға болады. Осы тұрғыдан тұрақты дерматологиялық бақылау аса маңызды.
Боуэн ауруы емделмесе не болады?
Емделмеген жағдайларда зақымдану уақыт өте келе үлкеюі мүмкін. Терінің төменгі қабаттарына өршу қаупі пайда болады. Бұл өршу орын алғанда көрініс инвазивті тері обырының ерекшеліктерін көрсетуі мүмкін.
Өршіген жағдайларда емдеу үдерісі күрделене түседі. Хирургиялық араласулар кеңеюі және қалпына келу мерзімі ұзаруы мүмкін. Сондықтан ерте кезеңде араласу ұсынылады.
Боуэн ауруынан сақтануға бола ма?
Толық мағынасында сақтану әрдайым мүмкін болмаса да, қауіпті азайтуға болады. Күннен қорғану әдеттерін қалыптастыру маңызды. Тұрақты тері тексерулері ерте диагноз қоюды жеңілдетеді. Теріде ұзақ уақыт кетпейтін өзгерістерге назар аудару ауруды ерте кезеңде анықтауға көмектеседі. Дерматолог-дәрігерге жүгінуді кешіктіруге болмайды.
Боуэн ауруы туралы жиі қойылатын сұрақтар
Боуэн ауруы жұқпалы ма?
Жоқ, Боуэн ауруы жұқпалы емес. Ол адамнан адамға жанасу арқылы берілмейді. Бұл жасушалық деңгейде дамитын тері ауруы.
Емнен кейін ауру қайталана ма?
Тиісті емнен кейін қайталану қаупі төмен. Алайда жаңа зақымданулардың пайда болуы тұрғысынан тұрақты бақылау ұсынылады. Тері құрылымына байланысты басқа аймақтарда қайта кездесуі мүмкін.
Боуэн ауруы қышу тудыра ма?
Кейбір адамдарда жеңіл қышу байқалуы мүмкін. Қышу әр науқаста бола бермейді. Әдетте ауырсыну алдыңғы орында болмайды.
Әрбір қызыл дақ Боуэн ауруы ма?
Жоқ. Теріде байқалатын әрбір қызыл дақ Боуэн ауруын білдірмейді. Саралау диагностикасы үшін дерматологиялық бағалау қажет.
Anadolu-дағы «Дерматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Боуэн ауруы қатерлі ісік пе?
Иә, ол жалпақ жасушалы карцинома in situ түрі.
Ол таралған ба?
Жоқ, in situ кезінде атипиялық жасушалар эпидермиспен шектелген.
Қалай емделеді?
Хирургия, криотерапия, жергілікті препараттар немесе басқа дерматологиялық әдістермен.
Биопсия қажет пе?
Көп жағдайда диагнозды растау немесе инвазияны жоққа шығару үшін қажет болуы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.