Трансплантация процесі трансплантация туралы бастапқы шешімнен бастап, құюға дейінгі пациентті бағалауды, ауруханаға жатқызуды және үйге шыққаннан кейінгі ұзақ мерзімді бақылауды қамтитын бірқатар кезеңдерден тұрады. Процедураға дейін трансплантация координаторы пациентке толық ақпарат береді, процедураға қатысты барлық сұрақтарға жауап береді және сүйек кемігін трансплантациялау емханасында бастапқы бағалауға кездесу тағайындалады. Трансплантация жөніндегі мамандар пациентке ықтимал асқынулар, табыс көрсеткіштері және ұзақ мерзімді нәтижелер туралы хабарлайды. Емханадағы бағалау нәтижелері трансплантацияны жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Пациенттен ақпараттандырылған келісім нысанына қол қоюы сұралады. Процедура графт дайындауға қатысты анализдерден басталады.
Бастапқы бағалау
Бағалау сүйек кемігін трансплантациялау емханасында трансплантация дәрігерімен кездесуден басталады. Кеңес беру кезінде:
Дәрігер пациенттің жалпы медициналық тарихы мен емін толық зерттейді, емдеу нұсқаларын талқылайды және ұсынылатын емдеу жоспары туралы ақпарат береді.
Трансплантация координаторы медбике пациентке сүйек кемігін трансплантациялау бөлімімен танысу турын өткізеді.
Координатор медбике медициналық шығындарды төлеуге қатысты процедураларды реттеу немесе қосымша пікір алу үшін пациентті тиісті қызметке жібереді. Пациенттен трансплантацияға келісім бергенін растайтын нысанға қол қоюы сұралады. Нысанға қол қойылғаннан кейін төмендегі кезеңдер басталады:
1- Бастапқы жоспарлау:
Күтуші (қолдау көрсететін адам): Пациент барлық кезеңдерде өзіне көмектесетін дос немесе жақынын таңдайды: денсаулық жағдайын бақылайды, физикалық қолдау көрсетеді, дәрі-дәрмек қабылдауына көмектеседі, ауруханадағы әкімшілік процедураларды орындайды, дәрігер мен медбикемен байланыс орнатады, эмоционалды және психологиялық қолдау көрсетеді. Трансплантация координаторы медбике осы адамды дайындайды.
Стамбулда немесе Коджаэлиде тұру: Пациентке трансплантациядан кейін 1 айдан 4 айға дейін аурухананың жанында тұруы қажет екені хабарланады. Халықаралық қызмет көрсету тобы қажетті реттеулерді жүзеге асыруда оған көмектеседі.
Қаржылық қолдау: Қаржылық мәселелер трансплантация процедурасының барлық мерзіміне алдын ала жоспарланады.
2. Трансплантацияға дайындық
Донорды таңдау
Аллогенді трансплантация: Аллогенді трансплантация үшін алғашқы қадам HLA типі сәйкес келетін апа-сіңлі/аға-інінің немесе ата-ананың табылуы болып табылады.
Аутологиялық трансплантация: Аутологиялық трансплантацияда донор пациенттің өзі болып табылады.
Жағдай мен диагнозға сәйкес трансплантация тобы сүйек кемігінің мобилизация түрін, уақытын және қалай қолданылатынын анықтайды.
Донорларды Anadolu Medical Center-де тексеру: донор (пациент, апа-сіңлі/аға-іні және т.б.) алдымен ауруханада тексеруден өтеді.
Алғашқы кездесу: Дәрігер мен медбике трансплантация клиникасында пациентті бағалайды, тарихын нақтылайды, клиникалық тексеру мен қан анализдерін жүргізеді және оны трансплантация бөлімімен таныстырады.
Донор мен пациенттің жақындарына ақпарат: Дәрігер мен медбике келесі күні пациент және оның отбасы/достарымен кездесу тағайындайды, трансплантация процедурасын, оның пайдасы мен қауіптерін түсіндіреді, содан кейін сұрақтарға жауап беру үшін қажетті уақыт бөледі.
Бағалау: Пациенттің жалпы денсаулық жағдайын анықтау үшін 1-2 апта ішінде амбулаториялық тексерулер, сондай-ақ сүйек кемігі пункциясы, кеуде қуысының рентгені, ЭКГ сияқты қосымша тексерулер жүргізіледі; трансплантация аутологиялық болса, медулярлы жасушалардың мобилизация түрі анықталады. Мобилизация процедурасы таңдалған әдіске байланысты 7 күннен 20 күнге дейін созылуы мүмкін.
3. Дайындық процедурасы
Пациент химиотерапия және/немесе сәулелік терапияны қоса алғанда емдеу үшін ауруханаға жатқызылады. Бұл емдеуді дәрігер сүйек кемігі жасушаларын толығымен (миелоабляциялық) немесе ішінара (төмендетілген қарқындылықты немесе миелоабляциялық емес деп аталатын) жою үшін арнайы дайындайды. Емдеудің ұзақтығы әр аурудың түріне сәйкес өзгереді; орта есеппен 2-8 күнге созылады. Бұл емдеу иммундық жүйені әлсіретеді және пациентті инфекцияларға сезімтал етеді. Емдеу жүрек айну, жұтуда қиындық, асқазан ыңғайсыздығы, шаршағыштық және тәбетсіздену сияқты белгілерге әкеледі. Ыңғайсыздықты азайту үшін алдын алу шаралары қолданылады.
4. Жасушаларды құю
Дайындық процедурасы аяқталғаннан 1 немесе 2 күн өткен соң жасушалар қан құю кезіндегідей инфузия жасалады.
Трансплантацияның аутологиялық немесе аллогенді болуына қарамастан, донордан жиналып, кейін мұздатылған сүйек кемігі жасушалары немесе бағаналы жасушалар қажетті дайындықтан кейін пациенттің төсегінің жанында ерітіледі. Содан кейін катетер арқылы венаға құйылады.
Сүйек кемігі жасушалары немесе шеткі қанның бағаналы жасушалары тікелей донордан жиналып, мұздатылмай пациентке құйылуы мүмкін. Донор трансплантацияға дейін мобилизация режимін бастайды. Сүйек кемігі трансплантация күні жиналады және мұздатылмай венаға құйылады.
Донордың сүйек кемігі трансплантация күні операция бөлмесінде жиналады және кідіріссіз пациентке құйылады. Бұл — апластикалық анемиясы немесе созылмалы миелоидті лейкемиясы бар пациенттер үшін ең тиімді әдіс.
5. Энграфментті күту кезінде:
Энграфмент — құйылған сүйек кемігінің пациенттің ағзасында сәтті орналасуы және нәтижесінде қан жасушаларын өндіре бастауы дегенді білдіреді. Бұл процесс 10 күннен 35 күнге дейін созылуы мүмкін. Бұл кезеңде ең маңызды асқынулар — инфекция мен қан кету. Нейтрофилдік энграфмент қатарынан екі күн ішінде 500-ден астам нейтрофил алынғанда сәтті болды деп саналады. Тромбоциттік энграфмент қатарынан екі күн ішінде 20.000-нан астам тромбоцит алынғанда сәтті болды деп саналады. Нейтрофилдерді алу үшін қажетті мерзімді G-SCF деп аталатын өсу факторларын қолдану арқылы 2-3 күнге қысқартуға болады. Бұл кезеңде пациент ауруханада жатады. Энграфменттен кейін үйге шығару шарттары мен мерзімі инфекция, венаішілік дәрі қолдану және ауыз арқылы жеткілікті тамақтану сияқты факторларға негізделіп анықталады.
6. Трансплантациядан кейінгі сауығу
Трансплантациядан кейінгі сауығудың алғашқы белгілері шамамен үш айдан кейін көрінеді. Бұл кезең Стамбулда немесе Коджаэлиде аурухананың жанында өткізіледі. Бұл мерзімде пациент тұрақты қан анализдері үшін (апта сайын, тіпті жиірек) ауруханаға шақырылады. Күтуші адам бұл кезеңде пациентке көмектесуге дайын болуы керек. Пациент пен оған қамқорлық көрсететін адам осы туралы нұсқау алады. Бұл мерзім ішінде кез келген уақытта ақпарат алу үшін де, асқыну туралы хабарлау үшін де дәрігермен немесе медбикемен телефон арқылы байланысуға болады. Пациент сауыққан сайын тексерулер сиреп отырады.
7. Сауыққаннан кейінгі ұзақ мерзімді бақылау
Энграфмент аяқталып, сауығу процесі басталғанда пациент пен оған қамқорлық көрсететін адам трансплантациядан кейінгі ұзақ мерзімді бақылау туралы хабарландырылады. Пациент үшін толық бағалау жүргізіледі және бақылау мақсатында дәрігеріне есеп дайындалады. Үйге шығару кездесуі дәрігер мен медбикенің қатысуымен өткізіледі; олар пациентке және оған қолдау көрсететін адамға орындалуы тиіс іс-әрекеттер, хабарлануы қажет жағдайлар, бақылау көрсеткіштері, өмір салты, диета және физикалық белсенділік туралы толық ақпарат береді. Ұзақ мерзімді бақылауды емдеуші дәрігер жүргізеді. Әдетте пациент шамамен үш айдан кейін алғашқы бағалауға шақырылады. Ұзақ мерзімді бақылау бағдарламасы қабылдаған дәрі-дәрмектеріне, иммундық жүйенің қалпына келу жылдамдығына, «графт иесіне қарсы» реакциясына байланысты асқынуларға және басқа да ықтимал асқынуларға қарай әр пациент үшін жеке жасалады. Пациенттер сондай-ақ трансплантациядан 12 және 24 ай өткен соң вакцинация бағдарламасына қатысуға шақырылады.
Zafer Gülbaş
MD, Ішкі Аурулар және Гематология бойынша профессор
Онкология – Онкологиялық Гематология
Zafer Gülbaş
MD, Ішкі Аурулар және Гематология бойынша профессор
Онкология – Онкологиялық Гематология
Білім және жұмыс тәжірибесі
• Hacettepe университетінің медицина факультеті
• Anadolu университетінің медицина факультеті
• Atatürk пульмонология және кеуде қуысы хирургиясы орталығы
• Hadassah медициналық орталығы, Израиль
• Fred Hutchinson обыр зерттеулері орталығы, АҚШ
• M.D. Anderson обыр зерттеулері орталығы, АҚШ
• Princess Margaret ауруханасы, Торонто университеті, Канада
Медициналық мамандық және қызығушылық салалары
• Гематологиялық ісіктерді емдеу
• Бағаналы жасушаларды трансплантациялау
• Тромбоциттердің функциясы
• Flow цитометрия
• Қан банктері