Баланит — жыныс мүшесі басының қабынуы; сүндет терісі де қабынса, баланопостит деп аталады. Себептеріне тітіркендіргіштер, Candida, бактериялық инфекция немесе тері аурулары жатады. Жұмсақ гигиена және нақты себепке бағытталған ем көбіне көмектеседі, ал қайталанатын баланит диабет, фимоз немесе созылмалы дерматологиялық ауру белгісі болуы мүмкін.
Баланит ерлерде жыныс мүшесінің басының (головкасының, glans) және кейде күпек терісінің қабынуы нәтижесінде пайда болады. Ол әдетте гигиенаның жеткіліксіздігіне, инфекцияларға немесе тері ауруларына байланысты туындайды. Балаларда және сүндеттелмеген ерлерде жиірек кездеседі. Ауру жеңіл қызару мен қышынудан бастап қатты ауырсыну мен ісінуге дейінгі түрлі симптомдармен көрінуі мүмкін. Көп жағдайда дұрыс гигиена тәртібі мен тиісті ем арқылы тез жазылуы мүмкін. Алайда инфекцияға немесе жүйелі ауруға байланысты дамыған жағдайда кеңірек медициналық бағалауды қажет етуі мүмкін.
Баланит дегеніміз не?
Бұл – жыныс мүшесі басының (glans) қабынуымен сипатталатын денсаулық мәселесі. Ол әдетте сүндеттелмеген ерлерде жиірек кездеседі. Өйткені күпек терісінің астында жиналатын ылғал мен микробтар инфекция қаупін арттырады. Бактериялық немесе саңырауқұлақ инфекциялары, тері аурулары, аллергиялық реакциялар немесе тітіркендіргіш заттармен жанасу нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Аурудың белгілеріне қызару, ісіну, күйдіру сезімі, қышыну және жағымсыз иісті бөлінді жатады. Ауыр жағдайларда зәр шығару кезінде ауырсыну, күпек терісінің қатаюы немесе тарылуы сияқты асқынулар дамуы мүмкін. Баланит әдетте қатерсіз ауру болғанымен, елеусіз қалдырылса, созылмалы түрге өтуі немесе қайталанатын инфекцияларға әкелуі мүмкін.
Аурудың түрлі себептері бар. Ең жиі кездесетін себептерге гигиенаның нашарлығы, антибиотиктерді жиі қабылдау, жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ), аллергиялық реакциялар және иммундық жүйенің әлсіздігі жатады. Әсіресе қант диабеті бар науқастарда қандағы қанттың жоғары деңгейі саңырауқұлақтар мен бактериялардың көбеюіне қолайлы орта түзетіндіктен, баланитпен ауыру қаупі жоғарырақ.
Баланиттің қандай түрлері бар?
Түрлі себептерге байланысты пайда болуы мүмкін қабыну түрі болғандықтан, әртүрлі клиникалық көріністерге қарай жіктелуі мүмкін. Инфекцияға байланысты, тітіркенуге байланысты немесе аллергиялық реакциялармен дамитын түрлері бар. Әдетте емделмесе, үдеп, созылмалы түрге өтуі және ауыр асқынуларға себеп болуы мүмкін. Баланит түрлерінің ішінде ең жиі кездесетіндері – инфекциялық баланит, тітіркенулік баланит және аллергиялық баланит. Олардың әрқайсысы түрлі себептерге байланысты дамиды. Кейбір жағдайлар саңырауқұлақ инфекцияларына байланысты болса, кейбіреулері аутоиммундық аурулармен байланысты болуы мүмкін. Баланиттің түрлері мынадай:
- Инфекциялық баланит: Бактериялық, вирустық немесе саңырауқұлақ инфекцияларына байланысты дамитын қабыну. Ең жиі кездесетін себебі – Candida (саңырауқұлақ) инфекциялары. Сонымен қатар гигиенаның нашарлығы немесе жыныстық жолмен берілетін инфекциялар да осы түрге әкелуі мүмкін.
- Тітіркенулік баланит: Шамадан тыс гигиенаға, қатты сабындарға, химиялық құрамды жеке күтім өнімдеріне және үйкеліске байланысты дамиды. Жыныс мүшесі терісінің тітіркенуімен бірге қызару және қышыну пайда болады.
- Аллергиялық баланит: Латекс презервативтерге, хош иісті кремдерге немесе сабындарға қарсы дамитын аллергиялық реакция нәтижесінде пайда болады. Қышынумен, күйдірумен және ісінумен сипатталады.
- Зун баланиті: Орта және егде жастағы ерлерде кездесетін, әдетте идиопатиялық (себебі белгісіз) және созылмалы ағымды баланит түрі. Қызыл дақтармен және жылтыр, тегіс бетпен көрінеді.
- Склероздық лишай (Balanitis xerotica obliterans): Созылмалы тері ауруы болып табылатын склероздық лишайға байланысты дамиды. Жыныс мүшесінің басында ақ қабыршақтар (бляшкалар), тыртық тін және тарылулар байқалуы мүмкін.
- Псевдобаланит: Нағыз қабынусыз, сыртқы факторларға байланысты пайда болатын уақытша қызару мен сезімталдықпен сипатталады.
Ол жеңіл қызару мен қышынудан бастап қатты ауырсыну мен бөліндіге дейінгі түрлі шағымдарға әкелуі мүмкін. Аурудың үдеу дәрежесіне қарай белгілер күшеюі және кейбір жағдайларда зәр шығару кезінде күйдіру сезімі пайда болуы мүмкін. Инфекцияға байланысты баланиттерде жағымсыз иісті бөлінді байқалуы мүмкін. Аллергиялық немесе тітіркенулік баланиттерде көбінесе қызару мен күйдіру басым болады. Терінің қабыршақтануы, сезімталдық және ісіну сияқты белгілер де жиі кездесетін жағдайлар қатарына жатады. Баланиттің белгілері мыналар:
- Жыныс мүшесі басының қызаруы және сезімталдығы
- Қышыну, күйдіру және шаншу сезімі
- Ісіну және эдеманың пайда болуы
- Терінің түлеуі немесе қабыршақтануы
- Зәр шығару кезінде күйдіру сезімі
- Жағымсыз иісті және ақшыл бөлінді
- Жыныстық қатынас кезінде ауырсыну немесе жайсыздық сезімі
- Тері бетінде ұсақ жаралар немесе көпіршіктер
Баланиттің белгілері қандай?
Белгілер жеңіл қышыну мен қызарудан бастап қатты ауырсынуға дейін өзгеруі мүмкін. Инфекция үдеген сайын зәр шығару кезінде күйдіру, ісіну және бөлінді сияқты мәселелер байқалуы мүмкін. Емделмеген жағдайда терінің тітіркенуі күшейіп, күпек терісінің тарылуына немесе жара пайда болуына әкелуі мүмкін баланиттің белгілерін былай атауға болады:
- Жыныс мүшесі басының қызаруы және ісінуі: Қабынуға байланысты аймақ тітіркенуі мүмкін.
- Қышыну және күйдіру сезімі: Әсіресе зәр шығару кезінде жайсыздық сезілуі мүмкін.
- Ауырсыну және сезімталдық: Жыныс мүшесінің басында жанасуға сезімталдық артуы мүмкін.
- Ақ немесе сары бөлінді: Саңырауқұлақ немесе бактериялық инфекцияға байланысты бөлінді байқалуы мүмкін.
- Жағымсыз иіс: Қабыну нәтижесінде жағымсыз иісті бөліністер пайда болуы мүмкін.
- Терідегі жарықтар мен тітіркену: Ауыр жағдайларда күпек терісінде құрғақтық пен жаралар дамуы мүмкін.
- Күпек терісін артқа қайыруның қиындауы: Терінің қысылу және тарылу сезімі болуы мүмкін.
Баланит неден пайда болады?
Ол инфекциялар, тітіркендіргіш заттар және аллергиялық реакциялар сияқты түрлі себептерге байланысты пайда болуы мүмкін. Гигиенаның жеткіліксіздігі – сүндеттелмеген ерлерде жиналатын смегма деп аталатын бөліністің тітіркенуге әкелуіне байланысты жиі кездесетін себеп. Саңырауқұлақ (Candida) инфекциялары әсіресе қант диабеті бар науқастарда және иммундық жүйесі әлсіз адамдарда жиі кездеседі. Бактериялық инфекциялар да гигиенаның нашарлығына немесе жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға байланысты баланиттің дамуына себеп болуы мүмкін. Тітіркендіргіш химиялық заттар, хош иісті сабындар, қатты душ гельдері және дезодорант қосылған өнімдер баланиттің басқа жиі себептері болып табылады. Аллергиялық реакциялар әсіресе латекс презервативтерге, кейбір кремдерге немесе дәрілерге қарсы дамуы мүмкін. Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ), әсіресе герпес пен гонорея, баланитке әкелуі мүмкін. Қант диабеті бар науқастарда қандағы қанттың жоғары деңгейі саңырауқұлақ және бактериялық инфекциялардың оңайырақ дамуына себеп болады. Аутоиммундық аурулар, әсіресе склероздық лишай сияқты жағдайлар баланиттің созылмалы түрге өтуіне әкелуі мүмкін. Сүндеттелмеген ерлерде күпек терісінің астында жиналатын ылғал мен бактериялар да аурудың дамуын жеңілдетеді.
Баланит қалай анықталады?
Диагностика әдетте физикалық тексеруден басталады. Дәрігер жыныс мүшесі басындағы қызаруды, ісінуді, бөліндіні және басқа белгілерді бағалап, алғашқы диагнозды қояды. Науқастың медициналық анамнезі де маңызды фактор болып табылады. Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар, қант диабеті сияқты созылмалы аурулар және қолданылатын химиялық өнімдер ескеріледі. Күдікті жағдайларда зертханалық талдаулар жүргізілуі мүмкін. Саңырауқұлақ немесе бактериялық инфекцияға күдік болса, бөліндіден немесе зақымданған аймақтардан алынған үлгі микроскопиялық зерттеуге немесе өсінді (себінді) талдауына зертханаға жіберіледі. Жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың бар-жоғын анықтау мақсатында қан немесе зәр талдаулары жүргізілуі мүмкін. Аллергиялық реакциялар мен тітіркенуге байланысты баланит жағдайларында терінің аппликациялық (патч) сынамалары ұсынылуы мүмкін. Созылмалы немесе қайталанатын жағдайларда биопсия жасалуы мүмкін. Бұл рәсім кезінде зақымданған аймақтан шағын тін үлгісі алынып, обыр немесе аутоиммундық аурулар тұрғысынан зерттеледі. Диагноз қою үшін кейде қандағы қант деңгейіне талдаулар тағайындалуы мүмкін. Өйткені қант диабеті бар науқастарда баланит қаупі жоғарырақ.
Баланит қалай емделеді?
Баланитті емдеу аурудың себебіне қарай анықталады. Ол әдетте инфекцияны бақылауға алуға, тітіркенуді азайтуға және қайталанудың алдын алуға бағытталады. Жеңіл жағдайларда гигиена әдеттерін түзету және тітіркендіргіш заттардан аулақ болу арқылы симптомдар өздігінен басылуы мүмкін. Алайда инфекцияға байланысты жағдайларда медициналық ем қажет болуы мүмкін. Саңырауқұлақ инфекцияларына байланысты баланит жағдайларында дәрігер тағайындаған жақпа майлар қолданылады. Егер бактериялық инфекция болса, дәрілік ем қажет болуы мүмкін. Аллергиялық немесе тітіркенулік баланиттерде тітіркендіргіш заттардан аулақ болу және теріні тыныштандыратын кремдер жағу емдеу барысында тиімді. Ауыр немесе қайталанатын жағдайларда дәрігерлер иммундық жүйені қолдайтын ем ұсынуы мүмкін. Егер сүндеттелмеген ерлерде баланит жиі қайталанса, сүндетке отырғызу (циркумцизия) операциясы ұсынылуы мүмкін. Науқастар емдеу кезінде гигиенаға мән беріп, хош иісті сабындардан аулақ болып, жыныс аймағын құрғақ ұстауы тиіс. Баланиттің негізінде басқа ауру болса, қант диабеті сияқты жүйелі аурулардың бақылауға алынуы да емнің нәтижелілігін арттырады.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Anadolu-дағы «Жұқпалы аурулар» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Баланит дегеніміз не?
Баланит жыныс мүшесі басының қабынуын білдіреді. Сүндет терісі де қабынса, баланопостит деп аталады.
Неден пайда болады?
Сабыннан тітіркену, шамадан тыс жуу, Candida, бактериялық инфекция, экзема, псориаз және lichen sclerosus жиі себеп болуы мүмкін.
Қалай анықталады?
Көп жағдайда тексеру жеткілікті. Инфекция күдік тудырса, жағынды немесе ЖЖБИ тесті жасалады. Қайталанатын жағдайда қандағы глюкоза тексерілуі мүмкін.
Баланит қалай емделеді?
Тітіркендіргіштерден аулақ болып, жұмсақ жуу ұсынылады. Себепке қарай зеңге қарсы крем, жергілікті жеңіл стероид немесе антибиотик қолданылуы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.