Рефракциялық ақау: белгілері, түрлері және ем

Аурулар· Офтальмология· Жарияланды: 20.08.2026· 6 мин оқу

Рефракциялық ақау: белгілері, түрлері және ем
Қысқаша — ең маңыздысы

Рефракциялық ақау көзге түскен жарық торқабыққа дәл фокусталмағанда пайда болып, анық көруді бұзады. Негізгі түрлері миопия, гиперметропия, астигматизм және жасқа байланысты пресбиопия; бұлыңғыр көру, сығырайту, бас ауыруы және көз шаршауы болуы мүмкін. Нәтиже жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады. Нәтиже жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады.

Көздің жарықты сындыру қабілетіндегі ауытқулар медицинада рефракция ақауы (рефракция бұзылысы) деп аталады. Көру сапасына тікелей әсер ететін бұл жағдай жарық сәулелерінің торқабыққа (ретинаға) дәл фокусталмауы нәтижесінде пайда болады. Күнделікті әрекеттерді қиындатуы мүмкін бұл көру мәселесі әдетте көздің ұзындығы, қасаң қабықтың (роговицаның) пішіні немесе көз бұршағының қартаюы сияқты құрылымдық факторларға негізделеді. Ерте кезеңде анықталғанда сәйкес әдістермен түзетуге болатын бұл мәселелер анық көру үшін оптикалық жүйені қайта теңестіруді қажет етеді. Заманауи өмірде экран алдында өткізілетін уақыттың артуы көру денсаулығына түсетін бұл жүктемені айқынырақ етті. Анық көрмеу шағымымен жүгінген адамдарда жүргізілетін егжей-тегжейлі тексерулер мәселенің түрі мен дәрежесін нақтылап, өмір сапасын арттыратын қадамдар жасауға мүмкіндік береді.

Рефракция ақауы деген не?

Рефракция ақауы немесе халық арасындағы атауы бойынша сыну ақауы – көздің сырттан келетін жарықты анық кескін түзетіндей етіп өңдей алмауы. Сау көзде жарық қасаң қабық пен көз бұршағынан өтіп, дәл торқабық қабатының үстіне фокусталады. Алайда көздің анатомиялық құрылымындағы миллиметрлік айырмашылықтар фокустың торқабықтың алдына немесе артына түсуіне себеп болады. Пайда болған бұл оптикалық қате заттардың бұлыңғыр, қос немесе пішіні бұрмаланған күйде қабылдануымен сипатталады.

Бүкіл әлемде миллиондаған адамға әсер ететін бұл жағдай ауру емес, көздің фокустау жүйесіндегі өлшем мәселесі. Мектептегі үлгерімнен бастап жұмыс өнімділігіне дейінгі кең ауқымда әсерін тигізетін сыну ақаулары дұрыс диагноз қойылмаса созылмалы бас ауруына және көз шаршауына жағдай жасауы мүмкін. Рефракция ақауы бар адамдар заттарды көру үшін көздерін үнемі қысуға немесе фокустау үшін қосымша күш салуға мәжбүр болады.

Рефракция ақауының (сыну ақауының) қандай түрлері бар?

Көздің жарықты сындыру тәсіліне қарай ерекшеленетін ақаулар фокус нүктесінің қай жерде түзілетініне байланысты топтастырылады. Әр адамның көз құрылымы бірегей болғандықтан, белгілер мен көру нашарлауының дәрежесі адамнан адамға өзгереді.

Миопия (алысты көрмеу)

Миопия алысты анық көре алмау мәселесі ретінде белгілі және әдетте көз алмасының қалыптыдан ұзын болуынан туындайды. Жарық сәулелері торқабықтың дәл үстіне емес, оның алдындағы нүктеге фокусталады. Бұл жағдай жақындағы заттарды анық көргенімен, алыс қашықтықтағы жазуларды немесе беттерді ажырата алмауға әкеледі. Жас кезден белгі бере бастайтын миопия генетикалық факторлармен тығыз байланысты.

Гиперметропия (жақынды көрмеу)

Гиперметропия – жарық торқабықтың артына фокусталатын сыну ақауы. Көз алмасының қажеттіден қысқа болуы немесе қасаң қабықтың тым жалпақ болуы осы жағдайға себеп болады. Жеңіл жағдайларда көз бұлшықеттері фокусты теңестіре алса, ауыр дәрежелерде жақыннан да, алыстан да көру сапасы төмендейді. Әсіресе кітап оқу немесе компьютер пайдалану сияқты жақын қашықтықтағы жұмыстарда гиперметропия айқын қиындық тудырады.

Астигматизм (бұлыңғыр және бұрмаланған көру)

Қасаң қабықтың немесе көз бұршағының қисықтығы біркелкі болмаған жағдайда жарық бірнеше нүктеге шашырайды. Алыс қашықтықта да, жақын қашықтықта да көрудің көлеңкелі немесе бұрмаланған болуына себеп болатын астигматизм көбіне басқа сыну ақауларымен бірге кездеседі. Көздің тік немесе көлденең осьтегі сындыру айырмашылығы кез келген қашықтықта көрудің анықтығын бұзады.

Пресбиопия (жасқа байланысты жақынды көру қиындығы)

Әдетте 40 жастан кейін басталатын бұл жағдай көз бұршағының табиғи серпімділігін жоғалтуынан пайда болады. Жақын заттарға фокустау үшін қажетті көз бұршағының өзгерісі жүзеге аспағанда, оқу қашықтығы біртіндеп алыстай береді. Толығымен қартаю процесінің табиғи салдары болып табылатын пресбиопия әр адамда әртүрлі уақытта пайда болуы мүмкін.

Рефракция ақаулары неліктен пайда болады?

Көздің сындыру күшіндегі өзгерістер көптеген түрлі факторларға негізделеді. Әдетте құрылымдық бұзылыстар алдыңғы орында болғанымен, қоршаған орта факторлары да процесті жеделдетуі немесе қоздыруы мүмкін.

Генетикалық бейімділік

Отбасында көзілдірік тағатындар бар адамдарда сыну ақауларының пайда болу ықтималдығы өте жоғары. Анасында немесе әкесінде жоғары дәрежелі көру мәселесі бар балаларда көздің даму процесі ұқсас жолмен жүруге бейім. Сыну ақауының дамуында тұқым қуалайтын кодтар көздің ұзындығы мен қасаң қабықтың тіктігін анықтайтын ең негізгі фактор.

Көздің анатомиялық құрылымы

Көздің алдыңғы-артқы диаметрінің қалыптыдан ұзын немесе қысқа болуы жарық фокусталатын орынды өзгертеді. Қасаң қабық қисықтығындағы ең кішкентай ауытқудың өзі сындыру қатесіне әкеледі. Көз ішіндегі көз бұршағының орналасуы немесе мөлдірлік күйі де жарықтың жүретін жолына әсер етіп, анықтықты бұзады.

Қоршаған орта және өмір салты факторлары

Соңғы жылдары әсіресе балалық шақта таза ауада уақыт өткізбеу және үнемі жақын қашықтыққа (телефон, планшет) фокустау миопия қаупін арттыратын факторлардың қатарында аталады. Күңгірт жарықта жұмыс істеу немесе үзіліссіз ұзақ уақыт экран пайдалану көз бұлшықеттерін шаршатып, бар сыну ақауларының белгілерін күшейтуі мүмкін.

Рефракция ақауының жиі кездесетін белгілері

Сыну ақаулары әдетте баяу үдейтіндіктен, адам көрудің нашарлауын бастапқыда байқамауы мүмкін. Алайда көздің үнемі өтемдік күш салуы кейбір физикалық сигналдардың пайда болуына себеп болады. Анық көрудің бұзылуымен бірге өмір жайлылығы төмендейді.

Жиі кездесетін кейбір симптомдар:

  • Заттарды анықтау үшін көздерді үнемі қысу
  • Оқу кезінде немесе экранға қарағанда пайда болатын маңдай аймағындағы ауырсыну
  • Жарықтардың айналасында гало (сәуле шеңбері) көру немесе жарыққа сезімталдық
  • Көздің құрғауы, ашуы және шамадан тыс жас ағу сезімі
  • Әсіресе кешкі сағаттарда күшейетін жалпы шаршау және фокустау қиындығы
  • Заттарды қос көру немесе сызықтардың қисық көрінуі

Рефракция ақауының диагнозы қалай қойылады?

Көру мәселелерін анықтау үшін көз аурулары маманы (офтальмолог) кешенді тексеру жүргізуі қажет. Диагностика процесі науқастың шағымдарын тыңдаудан басталып, кейін технологиялық құрылғылармен жүргізілетін өлшемдермен толықтырылады. Авторефрактометр деп аталатын құрылғылардың арқасында көздің сындыру күші бірнеше секунд ішінде автоматты түрде анықталады.

Одан кейін қолданылатын субъективті тесттер науқастың ең жайлы әрі анық көруге қол жеткізетін диоптриясын анықтауға мүмкіндік береді. Әріп кестелері бойынша оқу арқылы көру өткірлігі тексеріледі. Кейбір жағдайларда көз қарашығын кеңейтетін тамшылар қолданылып, көз бұлшықеттерінің аккомодация қабілеті уақытша өшіріледі және нақты сыну ақауының мәні өлшенеді.

Рефракция ақауын емдеу әдістері

Көру ақауларын емдеудегі басты мақсат – жарықтың торқабыққа дұрыс түсуін қамтамасыз ету. Бүгінгі таңда дамыған медициналық технологиялар науқастарға өмір салтына сәйкес түрлі нұсқаларды ұсынады.

Ем нұсқаларына жалпы мыналар жатады:

  • Көзілдірік тағу: ең кең таралған әрі қауіпсіз әдіс. Анықталған диоптрияға сай дайындалған линзалар жарықты сындыру арқылы анықтықты қамтамасыз етеді.
  • Контактілі линзалар: көз бетіне тікелей жанасатын линзалар кеңірек көру аймағы мен эстетикалық артықшылық береді.
  • Лазерлік ем (көзге лазерлік операция): қасаң қабықты лазермен қайта пішіндеу процедурасы. Сәйкес науқастарда көзілдірікке деген қажеттілікті толығымен жоюы мүмкін.
  • Көзішілік линзалар: көз ішіне тұрақты линза орнату процедурасы. Әсіресе жоғары дәрежелі ақауларда немесе катарактамен бірге байқалатын жағдайларда таңдалады.

Балалардағы миопияны бақылау емдері

Өсу кезеңіндегі балаларда көз құрылымы үнемі өзгеріп отырады. Осы кезеңде анықталған миопияның тез үдеуін тоқтату үшін арнайы әдістер қолданылуы мүмкін. Ерте араласу кейінгі жастарда пайда болуы мүмкін көз денсаулығының күрделі мәселелерінің қаупін азайтады.

Осы мақсатта қолданылатын кейбір тәсілдер:

  • Түнде киілетін және қасаң қабықты уақытша пішіндейтін ортокератологиялық линзалар
  • Миопияның үдеуін баяулататыны клиникалық тұрғыдан дәлелденген арнайы дизайндағы көзілдірік линзалары
  • Төмен дозалы атропин тамшыларын қолдану арқылы көздің ұзару жылдамдығын бақылауға алу
  • Күнделікті өмірде ашық ауадағы әрекеттерді көбейту туралы ұсыныстар

Рефракция ақаулары туралы жиі қойылатын сұрақтар

Сыну ақаулары туралы қоғамда көптеген қызықтыратын жайттар бар. Дұрыс ақпарат беру адамдардың ем процестеріне неғұрлым саналы түрде қарауына мүмкіндік береді.

Сыну ақауы толығымен өте ме?

Лазерлік хирургия немесе линза операциялары арқылы тұрақты түзету мүмкін. Алайда көзілдірік немесе линза тек қолданылған уақыт ішінде ғана көруді түзетеді, құрылымды тұрақты түрде өзгертпейді.

Көзілдірік тағу көз диоптриясының өсуіне жол бермей ме?

Көзілдірік тағу диоптрияны азайтпайды да, арттырмайды да; ол тек мидың анық кескін алуын қамтамасыз етеді. Диоптриядағы өзгерістер әдетте көздің биологиялық дамуымен байланысты.

«Демалдыратын көзілдірік» деген бар ма?

Медициналық әдебиетте «демалдыратын» деген атаумен көзілдірік жоқ. Әдетте өте төмен дәрежелі сыну ақаулары үшін берілетін және көз шаршауын азайтатын көзілдіріктер осылай аталады.

Anadolu Medical Center-де емдеу. Anadolu клиникасы (Стамбул) «Офтальмология» саласы бойынша Қазақстаннан пациенттерді қабылдайды — емдеу әдістерімен танысыңыз немесе тегін екінші пікір үшін құжаттарыңызды жіберіңіз: маманның жауабы 48 сағат ішінде.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?

Рефракциялық ақау көзге түскен жарық торқабыққа дәл фокусталмағанда пайда болып, анық көруді бұзады.

Нені ескеру керек?

Негізгі түрлері миопия, гиперметропия, астигматизм және жасқа байланысты пресбиопия; бұлыңғыр көру, сығырайту, бас ауыруы және көз шаршауы болуы мүмкін.

Қалай бағаланады?

Көру өткірлігі мен рефракция тексеріледі, кей жағдайда циклоплегиялық рефракция және толық көз қарауы жасалады.

Қашан маманға қаралу керек?

Көрудің кенет нашарлауы, көз ауыруы немесе жаңа неврологиялық белгі рефракциялық ақауға тән емес және шұғыл бағалауды қажет етеді.

Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.

Екінші медициналық пікір қажет пе?

Медициналық құжаттарыңызды жіберіңіз — Anadolu клиникасының маманы диагнозды тегін бағалап, емдеу жоспарын ұсынады. Жауап 48 сағат ішінде.

WhatsApp Бізге қоңырау шалыңыз