Қол ауыруы бұлшықет, буын, сіңір, жүйке немесе қан тамыры мәселесінен туындауы мүмкін. Кеуде қысымы, ентігу немесе суық термен қатар қол ауыруы жүрекке байланысты шұғыл жағдайды көрсетуі ықтимал. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
Күнделікті өмірге айтарлықтай әсер етуі мүмкін қол ауыруы жеке өзі немесе басқа белгілермен бірге байқалатын кең таралған денсаулық мәселесі. Ол қарапайым бұлшықет созылуынан бастап жүйкенің ауыр қысылуына немесе инфарктқа дейінгі көптеген түрлі себептерге байланысты пайда болуы мүмкін. Сондықтан қол ауыруын елемей қалмай, дұрыс бағалау және дәрігердің көмегіне жүгіну маңызды. Қол иықтан басталып шынтақ пен білекке дейін созылатын күрделі құрылымға ие. Сүйектер, бұлшықеттер, сіңірлер, жүйкелер және қан тамырлары бірге жұмыс істейді. Осы құрылымдардың кез келгенінде болатын бұзылыс, жарақат немесе қабыну жағдайы ауырсынуға әкелуі мүмкін. Қол ауыруы тек бір аймақта сезілуі мүмкін, сондай-ақ иық, мойын немесе кеуде аймағынан тарайтын ауырсынудың жалғасы болуы да мүмкін.
Қол ауыруы дегеніміз не?
Бұл иықтан басталып білекке дейін созылатын қол аймағында сезілетін жайсыздықты, сыздауды, шаншуды, күйдіруді немесе тартылу түріндегі ауырсынуды сипаттайды. Ауырсыну қолдың бір ғана аймағымен шектелуі немесе бүкіл қолға таралуы мүмкін. Оның ұзақтығы, қарқындылығы және қосарланатын белгілер адамнан адамға өзгеше болуы мүмкін.
Кейбір жағдайларда ауырсыну тек физикалық күш түсуден кейінгі шаршаудан туындаса, кейде жүйкенің ауыр қысылуын, қабынуды немесе жүрек-қан тамырларына байланысты шұғыл жағдайларды білдіруі мүмкін. Сондықтан қол ауыруын бағалауда кешенді тәсіл қажет. Сонымен қатар ауырсынудың қай қолға әсер ететіні де диагностикалық тұрғыдан маңызды, өйткені сол қолда сезілетін ауырсыну кейде жүрек ауруларының хабаршысы болуы мүмкін, ал оң қолдағы ауырсыну көбінесе механикалық немесе тірек-қимыл жүйесіне байланысты болуы мүмкін.
Қол ауыруының себептері қандай?
Қол ауыруының көптеген түрлі себептері болуы мүмкін. Қарапайым созылулар мен бұлшықет ауырсынуынан бастап жүйкенің қысылуына, тамырлардың бітелуінен ревматикалық ауруларға дейін көптеген жағдай ауырсынуды тудыруы мүмкін. Ауырсынудың сипаты мен қосарланатын белгілер әдетте негізгі себеп туралы түсінік береді. Мысалы, тынығумен басылмайтын, түнде күшейетін және кеуде ауыруымен бірге жүретін сол қол ауыруы шұғыл жағдайды білдіруі мүмкін. Қол ауыруының негізгі себептері:
- Бұлшықеттің созылуы және шаршауы: Ауыр зат көтеру, қайталанатын қимылдар немесе жарақаттардан кейін пайда болады.
- Тендинит: Сіңірлердің қабынуы. Әсіресе иық пен шынтақ аймақтарында кездеседі.
- Бурсит: Буын маңындағы сұйықтыққа толы қапшықтардың (бурсалардың) қабынуы.
- Жүйкенің қысылуы: Әсіресе мойын омыртқа аралық жарығы немесе карпальды арна синдромы сияқты жағдайларда жүйкелер қысымға ұшырап, қолға тарайтын ауырсынуға әкеледі.
- Сүйектің сынуы немесе жарылуы: Әсіресе құлағаннан кейін пайда болады.
- Ревматикалық аурулар: Ревматоидты артрит немесе фибромиалгия сияқты жүйелі аурулар қол ауыруына себеп болуы мүмкін.
- Қан тамырлары аурулары: Тамырдың бітелуі немесе қан айналымының бұзылыстары ауырсыну мен ұюға себеп болуы мүмкін.
- Жүрек аурулары: Әсіресе сол қолда кенеттен басталатын, қысып ауыратын, кеуде ауыруымен бірге жүретін ауырсыну инфаркттың белгісі болуы мүмкін.
Сол қол неден ауырады?
Сол қол ауыруы әсіресе орта және одан үлкен жастағы адамдарда күрделі денсаулық мәселелерінің белгісі болуы мүмкін. Ең маңызды әрі назар аударуды қажет ететін себеп — инфаркт сияқты шұғыл кардиологиялық жағдайлар. Жүрек тамырлары бітелгенде кеудеде сезілетін ауырсыну көбінесе сол қолға, кейде арқа мен жаққа да тарайды. Сол қол ауыруы әсіресе кеуденің қысылуымен, ентігумен, терлеумен және бас айналумен бірге байқалса, дереу шұғыл көмек қажет.
Алайда сол қол ауыруының жүрекке қатысы жоқ басқа себептері де болуы мүмкін. Тірек-қимыл жүйесіне, жүйке жүйесіне және қан айналым жүйесіне қатысты көптеген жағдай ауырсынуды тудыруы мүмкін. Сондықтан ауырсынудың ұзақтығы, сипаты, қоздырушы факторлары және қосарланатын басқа симптомдар міндетті түрде бағалануы керек. Сол қол ауыруының негізгі себептерін былайша атауға болады:
- Инфаркт (миокард инфарктісі)
- Стенокардия (жүрекке баратын тамырлардың тарылуы)
- Мойын омыртқа аралық жарығы және жүйке түбірлерінің қысылуы
- Бұлшықеттің шаршауы немесе созылуы
- Иық импинджмент синдромы
- Ревматологиялық бұзылыстар
- Сол қол тамырларының бітелуі
- Белдеулі теміреткі (herpes zoster) сияқты инфекциялар
Сол қол ауыруы әсіресе 40 жастан асқан адамдарда кеуде ауыруымен немесе ентігумен бірге дамыса, міндетті түрде кардиолог дәрігердің бағалауынан өтуі керек.
Оң қол неден ауырады?
Оң қол ауыруы әдетте жүрекпен байланыстырылмайды және көбінесе тірек-қимыл жүйесінен туындайды. Әсіресе оң қолын белсенді пайдаланатын адамдарда қайталанатын қимылдар, жүк көтеру, дұрыс емес дене қалпы және пернетақта мен тінтуірді пайдалану нәтижесінде пайда болатын микрожарақаттар оң қол ауыруына себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар мойын омыртқаларындағы жүйкенің қысылуы оң қолға тарайтын ауырсынуға әкелуі мүмкін.
Оң қол ауыруы жедел түрде пайда болуы мүмкін, сондай-ақ созылмалы аурудың көрінісі ретінде де дамуы мүмкін. Иық буынының артрозы, шынтақ тендиниті (теннисші шынтағы) және жүйкенің қысылуы оң қолда жиі кездесетін ауырсыну себептерінің қатарында. Оң қол ауыруының ықтимал себептері:
- Тендинит және бурсит (әсіресе иық пен шынтақ маңында)
- Мойын омыртқа аралық жарығынан немесе мойын лордозының түзелуінен болатын жүйке қысылуы
- Бұлшықеттің созылуы және жарақаттар
- Карпальды арна синдромы
- Теннисші шынтағы (латеральды эпикондилит)
- Иықтағы ротаторлық манжетаның жыртылуы
- Бұлшықет ревматизмі немесе фибромиалгия
- Тамырлардың бітелуі (сирек)
Оң қол ауыруы әдетте бұлшықет және қаңқа жүйесіне байланысты болғандықтан, тынығу, физиотерапия және эргономикалық шаралар арқылы жеңілдетілуі мүмкін. Алайда ауырсыну басылмаса немесе күштің әлсіреуі, ұю сияқты неврологиялық белгілер қосарланса, міндетті түрде дәрігерге жүгіну керек.
Қол ауыруының қандай түрлері бар?
Қол ауыруын себебіне және сезілу сипатына қарай әртүрлі түрлерге жіктеуге болады. Ауырсынудың түрі, қарқындылығы, ұзақтығы және қолдың қай аймағында шоғырланатыны негізгі ауруды түсінуге маңызды мәлімет береді. Кейбір ауырсынулар тірек-қимыл жүйесіне жатса, кейбіреулері неврологиялық текті болады. Ауырсынудың кенеттен немесе уақыт өте келе дамығаны, жарақаттан кейін пайда болғаны да жіктеуде шешуші рөл атқарады. Қол ауыруының түрлерін жалпы былайша топтастыруға болады:
- Механикалық (тірек-қимыл жүйесі) ауырсынулары: Қол ауыруының ең жиі кездесетін түрі. Бұлшықеттің созылуы, сіңірдің қабынуы, бурсит, сыну немесе шығу сияқты жарақаттардан кейін пайда болады. Әдетте қимылмен күшейіп, тынығумен басылады.
- Нейрогендік (жүйкеден туындайтын) ауырсынулар: Жүйкелердің қысымға ұшырауынан пайда болады. Мойын омыртқа аралық жарығы, жүйкенің туннельдік қысылуы немесе жүйке қабынуы бұған себеп болуы мүмкін. Әдетте электр тоғы соққандай сезім, күйдіру, шымырлау және әлсіздікпен бірге байқалады.
- Тамырдан туындайтын ауырсынулар: Тамырлардың бітелуі, қан айналымы проблемалары немесе қан ұйығыштары салдарынан пайда болады. Суықтық, бозару, көгеру сияқты белгілермен бірге жүруі мүмкін.
- Шағылысқан ауырсынулар: Шын мәнінде қолдан емес, басқа ағзадан тарайтын ауырсынулар. Ең белгілісі — жүректен туындайтын сол қол ауыруы. Сонымен қатар өт қабы, асқазан, иық пен мойын проблемалары да қолға шағылысатын ауырсыну тудыруы мүмкін.
- Қабынулық ауырсынулар: Ревматикалық ауруларда, жүйелі қызыл жегі, ревматоидты артрит сияқты жүйелі ауруларда пайда болады. Әдетте таңертеңгі сіресумен бірге жүреді және симметриялы болуы мүмкін.
Қол ауыруына диагноз қалай қойылады?
Қол ауыруын дұрыс бағалау үшін алдымен науқастың егжей-тегжейлі анамнезі жиналады. Ауырсынудың қашан басталғаны, қандай сипатта екені, неден күшейіп немесе басылатыны, бұрын болған аурулар және қосарланатын симптомдар мұқият сұралады. Физикалық тексерумен бірге қолдың қимыл ауқымы, бұлшықет күші, рефлекстер және сезімталдық жағдайы бағаланады.
Қол ауыруын емдеу әдістері қандай?
Қол ауыруын емдеу негізгі себепке қарай өзгереді. Тірек-қимыл жүйесіне байланысты қарапайым ауырсынуларды көбінесе дәрі-дәрмекпен емдеу, тынығу және физиотерапия арқылы бақылауға алуға болса, жүйкенің қысылуы, тамырдың бітелуі немесе инфаркт сияқты жағдайларда шұғылырақ әрі көпсалалы араласу қажет. Сондықтан емдеу жоспары дұрыс диагнозбен бірге анықталуы керек.
Емдеудің сәтті болуы үшін адам күнделікті өмірінде эргономика, дене қалпы және қайталанатын қимылдарды бақылау сияқты әдеттерге де назар аударуы керек. Сонымен қатар ауырсынудың созылмалы түрге ауыспауы үшін ерте араласудың маңызы зор.
Anadolu-дағы «Ортопедия және травматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Қол ауыруы дегеніміз не?
Қол ауыруы иықтан қолға дейін сезілуі және сыздау, күйдіру, ату тәрізді, құрысу немесе өткір ауырсыну түрінде болуы мүмкін. Ауырсыну қолдың өзінен шығуы немесе мойыннан, иықтан, кеудеден не ішкі ағзалардан тарауы ықтимал. Үлгісі маңызды: ауыр зат көтергеннен кейінгі ауырсыну күш түскенде пайда болатын ауырсынудан өзгеше, ал ұю немесе әлсіздік жүйке қатысуын көрсетуі мүмкін.
Қол ауыруының себептері қандай?
Жиі себептерге бұлшықет созылуы, сіңір жарақаты, иық аурулары, артрит, мойын дискісі немесе жүйке түбірінің мәселелері, карпальды немесе кубитальды туннель синдромдары, сыну және қайталамалы шамадан тыс жүктеме жатады. Сирегірек қан тамыры мәселелері немесе инфекция ауырсыну мен ісінуге әкелуі мүмкін.
Сол қолдың ауыруы неден болады?
Сол қол ауыруы жиі тірек-қимыл жүйесіне байланысты, әсіресе қозғалыспен өзгерсе немесе жүктемеден кейін басталса. Дегенмен жүректен болатын ауырсыну бір немесе екі қолға тарауы мүмкін. Қол жайсыздығымен қатар кеуде қысымы, ентігу, суық тер, жүрек айну немесе кенет айқын әлсіздік болса, шұғыл бағалау қажет.
Оң қолдың ауыруы неден болады?
Оң жақтағы ауырсыну жиі иық, шынтақ, бұлшықет немесе жүйке мәселелерімен байланысты, бірақ тек ауырған жақ диагнозды анықтамайды. Мойындағы жүйке қысылуы кез келген қолға тарайтын ауырсыну, шаншу немесе әлсіздік тудыруы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.

