Диабеттік аяқ хирургиясы инфекция, өлі тін, деформация, қан айналымының бұзылысы немесе сүйек зақымдануы аяққа қауіп төндіргенде қажет болуы мүмкін. Ем көбіне бірнеше маманның бірлескен бағалауымен жоспарланады. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
Диабеттік аяқ мәселесі бар науқастардың бір бөлігі аурудың кейінгі сатыларында хирургиялық араласуды қажет етеді. Диабеттік аяқ хирургиясы диабет салдарынан пайда болған аяқтың ауыр жараларын, инфекцияларды, гангренаны немесе аяқтың пішінінің бұзылуын түзету мақсатында жасалатын операцияларды қамтиды. Бұл хирургиялық араласулар жараны тазартуды (дебридмент), инфекция жұққан және өлі тіндерді алып тастауды, гангренаны бақылауға алуды, ал асқынған жағдайларда аяқ-қолды сақтайтын хирургияны немесе ампутацияны қамтуы мүмкін. Хирургиялық араласудың мақсаты – инфекцияның өршуін тоқтату, науқастың өмір сапасын арттыру, аяқтың функционалдығын мүмкіндігінше сақтау және ампутация қаупін азайту.
Диабеттік аяқ хирургиясы дегеніміз не?
Хирургиялық араласу үдерісі жараның жағдайына қарай жоспарланады. Ол жараны қарапайым тазарту процедураларынан бастап ауыр инфекция мен гангрена болған жағдайдағы ампутацияға дейінгі кең ауқымды емдеу үдерістерін қамтиды. Негізгі мақсат – хирургияны қажет ететін диабетпен ауыратын науқастарда аяқ-қолдың тұтастығын сақтау және функционалдықты барынша арттыру арқылы науқастың өмірін жайлы ету. Хирургиялық емдеу барысында көпсалалы тәсіл қолданылады. Эндокринолог, ортопед, тамыр хирургы және пластикалық хирург сияқты әртүрлі мамандықтағы дәрігерлерден тұратын мамандар тобы жұмыс істейді. Диабеттік аяқ хирургиясы кешенді түрде қамтитын процедуралар:
- Дебридмент (жараны тазарту): Диабеттік аяқ ойық жараларында инфекция жұққан және некрозға ұшыраған тіндерді хирургиялық әдістермен алып тастау арқылы жараны тазарту процедурасы. Осы процедураның арқасында инфекцияның таралуының алдын алынады және жараның жазылуы жылдамдайды.
- Тінді кесіп алу (эксцизия): Инфекция жұққан, өлі немесе гангренаға ұшыраған тіндерді хирургиялық жолмен алып тастау. Сау тін шекарасына дейін жасалатын эксцизия инфекцияның таралуына жол бермейді және жараның жазылуына жағдай жасайды.
- Абсцессті дренаждау: Терең инфекция жұққан тіндерде пайда болған ірің жиналымдарын (абсцесстерді) хирургиялық жолмен ашып, босату процедурасы. Бұл процедура инфекцияны бақылау тұрғысынан шешуші маңызға ие.
- Сүйек хирургиясы (остеомиелитті емдеу): Диабеттік аяқ жараларында инфекция сүйек тініне таралған жағдайда инфекция жұққан сүйекті хирургиялық жолмен алып тастауды қамтиды. Бұл араласу сүйек инфекциясының таралуына кедергі келтіреді және ампутацияның алдын алуы мүмкін.
- Тамыр хирургиясы (васкулярлық хирургия): Аяқ аймағындағы қан айналымын жақсарту үшін шунттау операциялары немесе эндоваскулярлық (баллон-стент) процедуралар сияқты араласуларды қамтиды. Бұл әдістермен аяқ тіндерінің қанмен қамтамасыз етілуі артып, жазылу қолдау табады.
- Түзету хирургиясы (ортопедиялық хирургия): Аяқ деформациялары мен пішінінің бұзылуын түзету үшін жасалатын операциялар. Аяқтың пішінін қалыпқа келтіру ойық жаралардың пайда болуы мен қайталануының алдын алады.
- Пластикалық және реконструктивтік хирургия: Жараларды жабу үшін тері трансплантаттары және кесінділер (флаптар) сияқты әдістермен жасалатын қалпына келтіру хирургиялық процедуралары. Жаралардың тез жабылуы мен жазылуын қамтамасыз етеді.
- Аяқ-қолды сақтайтын хирургия: Гангренаны бақылауға алу үшін шектеулі деңгейдегі ампутация процедураларын қамтиды.
- Ампутация: Өте асқынған инфекция, терең гангрена және басқа емдеу әдістері нәтиже бермеген жағдайларда аяқ-қолдың бір бөлігін хирургиялық жолмен алып тастау процедурасы. Мүмкіндігінше ең төменгі деңгейден жасалып, науқастың өмір сапасын сақтауға тырысады.
Жоғарыда аталған процедуралар – науқастардың аяқ денсаулығын сақтау, аяқ-қолдан айырылудың алдын алу және өмір сапасын арттыру мақсатында жүргізілетін кешенді, жан-жақты әрі мамандықты талап ететін хирургиялық араласулар жиынтығы. Бұл үдерісте көпсалалы топтық жұмыс хирургиялық табыс пен науқастардың ұзақ мерзімді денсаулығы тұрғысынан шешуші маңызға ие.
Диабеттік аяқты қай бөлім қарайды?
Емдеу көпсалалы тәсілді қажет етеді. Бұл үдерісте әртүрлі мамандықтағы дәрігерлердің бірлесіп жұмыс істеуі маңызды. Диабеттік аяқты диагностикалауға, емдеуге және бақылауға қатысатын негізгі бөлімдердің қатарында эндокринология және зат алмасу аурулары, ортопедия және травматология, жүрек және тамыр хирургиясы, жұқпалы аурулар, пластикалық және реконструктивтік хирургия, жалпы хирургия және жараға күтім жасау бөлімшелері бар. Диабеттің жалпы бақылауын эндокринологтар жүргізсе, жараға күтімді басқару мен хирургиялық араласуларды әдетте ортопедия және травматология, сондай-ақ жүрек және тамыр хирургиясы бөлімдері жүзеге асырады. Қан айналымын түзететін араласуларды жүрек және тамыр хирургтары жасайды. Инфекция жұққан жараларды емдеуге жұқпалы аурулар маманы, ал жараны жабуға және реконструктивтік процедураларға пластикалық хирургтар қатысуы мүмкін. Көпсалалы тәсіл арқылы науқас үшін ең қолайлы емдеу хаттамасы құрылып, бақыланады.
Мұндай науқастардың қанша бөлігінің аяғын сақтап қалуға болады?
Диабеттік аяқ мәселесі бар науқастардың едәуір бөлігінде ерте диагностика мен тиісті көпсалалы тәсіл арқылы аяқты сақтап қалу мүмкін болуы мүмкін. Жүргізілген зерттеулерге сәйкес, диабеттік аяқ асқынуларына байланысты хирургиялық араласуды қажет ететін науқастардың 70%-дан 85%-ға дейінгі бөлігінде ерте араласу мен тиімді емдеу хаттамаларының арқасында аяқ-қолды сақтап қалуға болады. Бұл көрсеткіш науқастың жалпы денсаулық жағдайына, жараның сатысына, инфекцияның тереңдігі мен таралуына, диабеттің ұзақтығына, қандағы қантты бақылаудың тиімділігіне және қан айналымының жақсаруы сияқты факторларға қарай өзгеруі мүмкін. Әсіресе ерте сатыда емдеу басталған науқастарда ампутация көрсеткіштері айтарлықтай төмендейді, жараның жазылу мерзімі қысқарады және науқастардың өмір сапасы артады. Алайда кешіктірілген жағдайларда немесе инфекция мен гангрена асқынған сатыда болғанда ампутация сөзсіз қажет болуы мүмкін. Сондықтан диабеттік аяқ жараларын ерте анықтау, тұрақты тексеру және көпсалалы емдеу тәсілі аяқ-қолды сақтап қалу көрсеткіштерін арттыруда шешуші маңызға ие.
Ампутация кезіндегі мақсат қандай болуы керек?
Ампутация жасау қажет болған жағдайларда негізгі мақсат – науқастың өмір сапасын сақтау, функцияның жоғалуын барынша азайту және болашақта қосымша ампутация қажеттілігінің алдын алу. Ампутация туралы шешім қабылдағанда тіннің ең аз жоғалуы көзделіп, мүмкіндігінше ең шағын хирургиялық араласуды таңдау арқылы аяқ-қол барынша сақталуы тиіс. Осылайша науқас оңалту кезеңінде функционалдық протезді пайдалану арқылы өміріне оңайырақ бейімделе алады. Ампутация деңгейін анықтағанда қан айналымы жеткілікті сау тін шекарасына жету маңызды. Инфекция жұққан және некрозға ұшыраған тіндер толықтай алынып тасталып, инфекцияның таралуы тоқтатылуы керек. Хирургиялық процедурадан кейін жараның тез жазылуы үшін тиімді оңалту және физиотерапия бағдарламалары қолданылып, науқасқа психологиялық қолдау көрсету ұмытылмауы тиіс. Ампутациядан кейінгі дұрыс күтім мен оңалту үдерістері арқылы науқастардың едәуір бөлігі өз бетінше жүре алатын болады және әлеуметтік өмірге белсенді түрде араласа алады. Сондықтан ампутациядағы мақсат – аяқ-қолдың мүмкіндігінше ең аз жоғалуымен барынша жоғары функция мен өмір сапасын қамтамасыз ету.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Anadolu-дағы «Инфекциялық аурулар» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Диабеттік аяқ хирургиясы дегеніміз не?
Диабеттік аяқта инфекция, өлі тін, деформация, нашар жазылу немесе сүйек зақымдануы аяққа не аяқ-қолға қауіп төндірген кезде хирургиялық ем қажет болуы мүмкін.
Қандай белгілер немесе әсерлер болуы мүмкін?
Қызару, ісіну, жергілікті жылу, бөлінді, қара тін, терең жара, қызба немесе тез жайылып жатқан инфекция — жедел бағалауды қажет ететін ескерту белгілері.
Неден пайда болады немесе қауіп не арттырады?
Нейропатия, қан айналымының төмендеуі, қысым нүктелері және инфекция бірігіп, диабеттік аяқ жарасының жазылуын қиындатуы мүмкін.
Қалай анықталады немесе бағаланады?
Бағалау медициналық тарихты жинаудан және тексеруден басталады. Мәселеге қарай дәрігерлер себепті растау және маңызды балама жағдайларды жоққа шығару үшін қан немесе несеп талдауларын, бейнелеу әдістерін, мамандандырылған тексеруді немесе функционалдық сынақтарды қолдануы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.
