Балалардағы сүйек ісіктерінің белгілері орналасуына қарай өзгеруі мүмкін және ауырсыну, түйін немесе қызметтің өзгеруін қамтуы ықтимал. Диагностика клиникалық бағалау, бейнелеу және қажет жағдайда тін зерттеуіне сүйенеді. Емдеу ісіктің түрі, сатысы және баланың жалпы жағдайына қарай жеке жоспарланады. Диагностика мен емдеу нақты себепке, симптомдардың ауырлығына және адамның жалпы денсаулығына қарай жеке жоспарланады.
Балалардағы сүйек ісіктері – алаңдаушылық тудыратын күрделі денсаулық проблемасы. Ісіктер сүйек тініндегі жасушалардың қалыпты емес өсуі салдарынан пайда болады. Қатерсіз ісіктер көбінесе өмірге қауіп төндірмесе, қатерлілері жылдам үдеп, айналадағы тіндерге, тіпті алыс мүшелерге таралуы мүмкін. Әсіресе өсу кезеңіндегі балаларда мұндай аурулар өсу мен даму үдерісіне де елеулі әсер етуі мүмкін. Сүйек ісіктері тізе айналасы, сан, асықты жілік, иық сүйегі және жамбас сияқты аймақтарда жиірек пайда болады. Ерте кезеңде байқалуы емнің сәттілігін арттырады.
Сүйек ісігі дегеніміз не?
Сүйек ісігі – сүйек тінінде қалыптыдан өзгеше өсіп, көбейетін жасушалар түзетін түзілістер. Бұл ісіктер қатерсіз (бенигнді) де, қатерлі (малигнді) де болуы мүмкін. Қатерсіз сүйек ісіктері әдетте баяу өседі, айналадағы тіндерге зиян келтірмейді және көбінесе өмірге қауіп төндірмейді. Алайда қатерлі сүйек ісіктері агрессивті өтеді, жылдам өсіп, айналадағы тіндерге таралуы мүмкін және емделмесе метастаз беріп, өмірге қауіп төндіруі мүмкін.
Балалық шақта кездесетін сүйек ісіктері әсіресе қарқынды өсу кезеңдерінде пайда болады. Мұның себебі – өсу кезеңінде сүйек жасушаларының белсендірек бөлінуі. Сүйек ісіктері тек сүйекпен шектеліп қалмай, буын қозғалысына, бұлшықет құрылымына және ағзаның жалпы қызметтеріне де әсер етуі мүмкін. Сондықтан байқалған күдікті ісінулерді, ауырсынуларды немесе қозғалыстың шектелуін елемеуге болмайды. Ерте диагностика қатерлі сүйек ісіктерін емдеудегі сәттілік деңгейін айтарлықтай арттырады.
Сүйек ісігі неліктен пайда болады?
Сүйек ісіктерінің нақты себебін әрдайым анықтау мүмкін болмаса да, генетикалық факторлар, жасушалық мутациялар және қоршаған орта әсерлері бірге рөл атқарады деп есептеледі. Балаларда кездесетін сүйек ісіктерінің едәуір бөлігі ДНҚ-ны қалпына келтіру тетіктерінің бұзылуымен немесе жасушалардың бақылаусыз бөлінуімен байланысты. Өсу кезеңінде сүйектердегі жасушалардың жылдам жаңаруы оларды мұндай ауытқуларға бейімірек етеді. Бұдан бөлек, кейбір тұқым қуалайтын синдромдар, иммундық жүйенің әлсіздігі немесе бұрын алынған жоғары дозалы сәулелену де қауіп факторларының қатарына жатады.
Сүйек ісіктерінің негізгі себептерін былай атауға болады:
- Генетикалық факторлар: Отбасында сүйек ісігі немесе басқа обыр түрлерінің болуы баланың қаупін арттыруы мүмкін.
- Тұқым қуалайтын синдромдар: Ли–Фраумени синдромы, ретинобластома және кейбір генетикалық мутациялар сүйек ісігінің дамуына негіз болуы мүмкін.
- Жасуша мутациялары: ДНҚ-ны қалпына келтіру тетіктерінде қате пайда болғанда жасушалар бақылаусыз көбейіп, ісік түзуі мүмкін.
- Қарқынды өсу кезеңдері: Әсіресе жасөспірім шақта сүйектердің жылдам ұзаруы ісік қаупін арттырады.
- Сәулеленуге ұшырау: Бұрын басқа аурудан сәулелік терапия алған балаларда кездесуі мүмкін.
- Қоршаған орта факторлары: Кейбір улы заттар немесе иммундық жүйені әлсірететін жағдайлар сүйек ісігінің дамуын іске қосуы мүмкін.
Сүйек ісігінің белгілері қандай?
Сүйек ісіктерінің белгілері көбінесе білдіртпей дамиды және бастапқыда өсу ауыруларымен шатастырылуы мүмкін. Алайда ісіктер өскен сайын айналадағы тіндерге қысым түсіріп, сүйек құрылымын әлсіретеді және байқалатын болады. Балалардағы сүйек ісіктері жергілікті белгілерге де, жалпы шағымдарға да әкелуі мүмкін. Әсіресе түнде күшейетін, демалғанда басылмайтын ауырсыну маңызды белгі болып табылады.
Сүйек ісіктерінде байқалатын белгілер:
- Сүйек ауыруы: Бастапқыда жеңіл әрі өткінші болуы мүмкін, бірақ уақыт өте келе күшейеді, түнде үдейді және демалғанда басылмайды.
- Ісіну және түйін: Ісік орналасқан аймақта көзге көрінетін немесе қолға сезілетін түйін пайда болады.
- Қозғалыстың шектелуі: Ісік буынға жақын болса, баланың қозғалыс қабілеті төмендейді.
- Сынықтар: Сүйек тіні әлсірегендіктен, шамалы соққының өзінен сынықтар пайда болуы мүмкін.
- Терідегі өзгерістер: Ісік орналасқан аймақта қызару, температураның көтерілуі және тамырлардың білінуі байқалуы мүмкін.
- Жалпы белгілер: Кейінгі сатыларда қызба, әлсіздік, тәбеттің төмендеуі және салмақ жоғалту байқалуы мүмкін.
Сүйек ісігі қалай анықталады?
Сүйек ісіктерінде ерте диагностика емнің сәттілігіне тікелей әсер етеді. Диагностика үдерісі ең алдымен баланың анамнезін толық жинаудан басталады. Дәрігер ауырсынудың ұзақтығын, күшін, түнде күшейетін-күшеймейтінін және онымен бірге ісіну немесе сыну жағдайлары болған-болмағанын сұрайды. Физикалық тексеруде ісік орналасқан аймақта ісіну, сезімталдық немесе қозғалыстың шектелуі ізделеді. Диагнозды нақтылау үшін бейнелеу әдістері мен биопсия қажет.
Сүйек ісігін анықтауда қолданылатын әдістер:
- Рентген: Бірінші сатыдағы бейнелеу әдісі, сүйек құрылымындағы ауытқуларды көрсетеді.
- МРТ (магниттік-резонанстық томография): Ісіктің жұмсақ тіндерге және сүйек кемігіне таралуын толық көрсетеді.
- КТ (компьютерлік томография): Әсіресе ісіктің сүйектегі құрылымын және ұсақ бөлшектерін зерттеу үшін қолданылады.
- Биопсия: Нақты диагноз қоюдағы «алтын стандарт». Ісіктен алынған үлгі микроскоппен зерттеліп, ісіктің түрі анықталады.
- Қан талдаулары: Кейбір ісіктерде қан көрсеткіштерінде ауытқулар байқалуы мүмкін, бірақ олар жалғыз өзі диагноз қоюға жеткіліксіз.
Сүйек ісігінің ауыруы қандай болады?
Сүйек ісігінің ауыруы қарапайым бұлшықет немесе буын ауыруларынан өзгеше. Әдетте оның күші бірте-бірте артады, тыныштықта басылмайды және түнде қаттырақ сезіледі. Бұл ерекшелік әсіресе өсу кезеңіндегі балаларда жиі кездесетін «өсу ауыруларымен» шатастырмау үшін маңызды. Өсу ауырулары күндізгі шаршауға байланысты пайда болады және әдетте демалғаннан кейін басылады. Ал сүйек ісігінің ауыруы, әсіресе түнде, ұйқыдан оятатындай қатты болуы мүмкін.
Ауырсыну ісік орналасқан аймаққа қарай өзгеше болуы мүмкін. Егер ісік буынға жақын болса, буын қозғалысы кезінде ауырсыну күшейеді және бұл күнделікті әрекеттерді қиындатады. Сонымен қатар ісік сүйек тінін әлсірететіндіктен, шамалы соққының өзінен сынуға байланысты кенеттен өте қатты ауырсыну пайда болуы мүмкін. Кейінгі сатыларда ісіктің өсіп, айналадағы жүйкелерге қысым түсіруі салдарынан таралатын жүйке ауырулары да байқалуы мүмкін.
Сүйек ісігі көбінесе қай жерде пайда болады?
Сүйек ісіктері қаңқа жүйесінің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін болса да, белгілі бір аймақтарда жиірек кездеседі. Әсіресе қарқынды өсу жүретін балалық және жасөспірім шақта сүйек ұштарында ісік түзілу қаупі артады. Сондықтан ұзын сүйектер, әсіресе тізе айналасында орналасқан ортан жілік (сан сүйегі, femur) мен асықты жілік (tibia) ең жиі зақымдалатын аймақтар болып табылады. Бұдан бөлек, тоқпан жілік (иық сүйегі, humerus), жамбас сүйегі (pelvis) және омыртқалар да жиі кездесетін басқа орналасу орындарының қатарында. Балаларда пайда болатын ісіктер көбінесе өсу аймақтарына (өсу пластинкаларына) жақын жерде дамитындықтан, қаңқаның дамуына да, қозғалыс қызметтеріне де тікелей әсер етеді. Ісік орналасқан аймаққа қарай белгілер әртүрлі болуы мүмкін; мысалы, тізе айналасындағы ісіктер жүруді және жүгіруді қиындатса, омыртқа ісіктері неврологиялық белгілерге әкелуі мүмкін. Қысқасы, сүйек ісіктері көбінесе ұзын сүйектерде тізе буыны маңында кездеседі, бірақ дененің кез келген сүйегінде пайда болу ықтималдығы бар.
Балаларда ең жиі кездесетін сүйек ісіктері қандай?
Балалардағы сүйек ісіктері қатерсіз (бенигнді) немесе қатерлі (малигнді) болуы мүмкін. Қатерсіз ісіктер әдетте баяу өседі, айналадағы тіндерге таралмайды және көбінесе хирургиялық жолмен немесе бақылау арқылы бақылауға алынуы мүмкін. Ал қатерлі ісіктер жылдам өсіп, метастаз беруі мүмкін және емделмесе ауыр денсаулық проблемаларына әкеледі.
Балаларда ең жиі кездесетін сүйек ісіктері:
- Остеосаркома: Балаларда ең жиі кездесетін қатерлі сүйек ісігі. Әсіресе ортан жілікте, асықты жілікте және тоқпан жілікте, тізе айналасына жақын аймақтарда кездеседі.
- Юинг саркомасы: Көбінесе жамбас, қабырға және омыртқа сүйектерінде пайда болады. Жылдам үдеуі мүмкін және өкпеге метастаз беруге бейім.
- Хондросаркома: Балаларда сирек кездескенімен, шеміршек тінінен бастау алатын қатерлі ісік.
- Остеохондрома: Ең жиі кездесетін қатерсіз сүйек ісігі. Әдетте жасөспірім шақта пайда болады және сүйек ұштарында сыртқа қарай өсетін өсінділер түрінде дамиды.
- Энхондрома: Сүйек кемігі қуысында дамитын қатерсіз ісіктер, көбінесе қол мен аяқтың ұсақ сүйектерінде кездеседі.
- Фиброздық дисплазия: Сүйек тінінің қалыпты дамуына кедергі келтіретін және сүйектің деформациясына себеп болуы мүмкін қатерсіз ісік.
Балалардағы сүйек ісіктері қалай емделеді?
Балалардағы сүйек ісіктерін емдеу ісіктің түріне, мөлшеріне, орналасқан жеріне және таралу жағдайына қарай жоспарланады. Қатерсіз ісіктерді әдетте хирургиялық жолмен алып тастау немесе жүйелі бақылау арқылы бақылауға алуға болады. Алайда қатерлі ісіктерде кеңірек әрі жан-жақты ем қажет. Емнің бірінші сатысы көбінесе хирургия болып табылады. Ісігі бар аймақ сау тіндермен бірге алынып тасталады және мүмкін болса сүйек қайта қалпына келтіріледі. Хирургиялық техникалардың дамуының арқасында бұрын жасалған ампутацияның (аяқ-қолды толық алып тастаудың) орнына мүшені сақтайтын операциялар жиірек таңдалуда. Қатерлі ісіктерде операцияға дейін немесе одан кейін химиотерапия жүргізіліп, ісік жасушаларын кішірейту және олардың таралуының алдын алу көзделеді. Кейбір жағдайларда емге сәулелік терапия да қосылуы мүмкін; әсіресе Юинг саркомасы сияқты сәулелік терапияға сезімтал ісіктерде бұл әдіс өте тиімді.
Anadolu-дағы «Ортопедия және травматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Балалардағы сүйек ісіктері деген не?
Балалардағы сүйек ісіктері — зақымдалған тінде қалыптан тыс жасушалар бақылаусыз өсетін қатерлі ауру. Ағымы, болжамы және емі ісіктің орналасуына, қосалқы түріне, сатысына және молекулалық ерекшеліктеріне байланысты. Ем таңдау тексеру нәтижелері, қажет бейнелеу зерттеулері және баланың жағдайына қарай жүргізіледі.
Неден пайда болады немесе қауіп не арттырады?
Белгілер ісіктің орналасуына байланысты; тұрақты түйін, ауырсыну, қызметтің өзгеруі, шаршау немесе себепсіз салмақ жоғалту болуы мүмкін. Ерте қатерлі ісік симптомсыз да өтуі ықтимал. Ем тексеру мен бейнелеу нәтижелеріне және баланың жеке жағдайына қарай жоспарланады.
Себептері мен қауіп факторлары қандай?
Қатерлі ісік әдетте генетикалық өзгерістердің жиналуынан дамиды. Жас, тұқым қуалайтын бейімділік және қоршаған орта факторлары әр ісік түрінің тәуекеліне әртүрлі әсер етеді. Емдеу клиникалық және бейнелеу деректеріне сай жоспарланады.
Қандай белгілер тексеруге себеп болуы мүмкін?
Диагностика клиникалық бағалау, бейнелеу және көптеген күмәнді ісіктерде тін үлгісін алуды қамтиды. Патология ісік түрін анықтайды, ал сатылау аурудың таралу дәрежесін көрсетеді. Емдеу нәтижелерге және баланың жағдайына қарай жоспарланады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.

